Sözlük

A

Alaf

Mısır saplarının kurutulmuş bağ şekline gelmiş hali. Kışın hayvanların yemesi için hazırlanır. — Şehittin Yaran

Alkuru (Arkuru)

Dik değil, enine — Rahmi Yaran

Amel

İshal — Rahmi Yaran

Andır

Hakaret sözü, uğursuz — Rahmi Yaran

Anuk

Nane — Rahmi Yaran

Aşana

Mutfak — Nurettin Yaran

Aşana(Aşhane)

Mutfak — Rahmi Yaran

Avlo(O uzun)

Evin yakınında,mısır ekilen, ayrıca çeşitli sebzelerin yetiştirildiği bir tür tarla — Şehittin Yaran

Ayama

Lakap — Nurettin Yaran

B

Başak

Fındık toplandıktan sonra bahçede (dalda veya yerde ) kalan — Rahmi Yaran

Behni

Ahırda bağlı olan hayvanların önünde bulunan, yem ve benzeri maddelerin konulduğu kısım — Şehittin Yaran

Bileki

Ekmek. Taştan tepsi içine hamur halinde konduktan sonra üstü kestane yaprağı ile örtülür. Yaprakların üstüne de köz konularak hem alttan hem üstten pişmesi sağlanır. — Rahmi Yaran

Bileki taşı

Ekmek pişirmede ateşin içine konularak kullanılan bir tür tepsi — Nurettin Yaran

Bôce,böce (Börülce?)

Fasulye — Rahmi Yaran

Böcük

Böcek — Rahmi Yaran

C

Camış

Manda — Rahmi Yaran

Cemek

Övenderenin arkasındaki demir parçası. (temizleme demiri) — Nurettin Yaran

Cıbır

Fakir — Rahmi Yaran

Cılga(Yol)

İnce, patika yol — Şehittin Yaran

Cicik

İnek memesi — Nurettin Yaran

Cuğul (Cuvul)

Koçanı erginleşen mısır bitkilerinin kesildikten sonra kuruması için dik halde birbirlerine yaslanarak tarlada istiflenmiş hali. Daha sonra uygun zamanda mısırın kelleleri (koçan) derildikten sonra on- onbeş kök bir bağ yapılır ve bu bağlar tekrar aynı şekilde dik olarak istiflenir. Buna çıtak da denir. — Şehittin Yaran

Cücük

Civciv — Rahmi Yaran

Ç

Çakıl

Olgunlaşmamış, ham meyve — Fatih Yaran

Çaltı,çaltu

Akasya — Rahmi Yaran

Çanak

Tas, kase — Rahmi Yaran

Çangal

Kesilmiş uzun ağaç dalı. Ör: Fasulye Çangalı — Şehittin Yaran

Çarpı

Ceviz dökmek için kullanılan sırık — Rahmi Yaran

Çatısmak

Karşılaşmak. Ör: Ahmetle yolda çatıştım. — Rahmi Yaran

Çatmak

Yetişmek — Nurettin Yaran

Çec (Fındık)

Kavşsağından ayıklanmış kabuklu fındık — Rahmi Yaran

Çıkın

Küçük Bohça — Şehittin Yaran

Çıtak

Bkz. Cuğul — Şehittin Yaran

Çimmek

Yıkanmak — Rahmi Yaran

Çise

Hafif Yağmur — Rahmi Yaran

Çit

İçine mısır konulan aralıklı, oda büyüklüğünde bölme — Rahmi Yaran

Çivit

Çekirdek(Meyve ,Sebze) — Şehittin Yaran

Çolapa

Beceriksiz — Şehittin Yaran

Çon almak

Halk usulu hayvan tedavisi için hayvanın sırtından kan almak — Rahmi Yaran

Çubukluk

Hey ve sepet üretiminde kullanılanılır. Masti ismi verilen, bu iş için uygun olan fındık dalları 4-5 parçaya ayrılarak çubukluklar elde edilir. Çubuklukların örülmesiyle sepet ve hey yapılır. — Rahmi Yaran

D

Dadanmak

Bir şeye alışmak ve onu devamlı sürdürmeye çalışmak. (Çoğu kere olumsuz manada kullanılır.) Deyim: Dadandığı yere tuz ekiyor. Yani oradan sonuna kadar istifade ediyor ve onu bitiriyor. — Rahmi Yaran

Dastar

Artan iplerden örülen bir tür kilim — Nurettin Yaran

Delek

Dilsiz, sağır — Rahmi Yaran

Depük (Depik)

Kuru, ıslak değil — Rahmi Yaran

Ditmek (Yün)

Yünü birbirinden ayırarak kabartmak — Rahmi Yaran

Divan

— Rahmi Yaran

Divana

Divanın bulunduğu oda. Hol — Nurettin Yaran

Divane

Hol, koridor — Rahmi Yaran

Dolak

Kaşkol, boyun atkısı — Rahmi Yaran

Düğlükçü

Kız istemeye gelen aile — Rahmi Yaran

E

Ekleşmek

Şaka yollu takılmak — Rahmi Yaran

Elecek

Dibeğe vuran tahta tokaç — Nurettin Yaran

Emişik

Süt kardeş. Aynı kadından süt emmiş — Rahmi Yaran

Emme

Fakat — Rahmi Yaran

Emmi

Amca — Rahmi Yaran

Evinlemek

Ayıklamak — Rahmi Yaran

Evmek

Acele etmek (ivmek) — Rahmi Yaran

Eyiş

Sacla ekmek pişirirken, bir yüzü pişen ekmeğin diğer yüzünün çevrilmesi için kullanılan, demirden yapılma, saplı düz âlet. Sobadan kül almak için de kullanılırdı. — Şehittin Yaran

Eynini giymek

Üstünü giymek — Nurettin Yaran

F

Fer

Güç — Rahmi Yaran

Feşel

Yaramaz — Rahmi Yaran

Fıraktı

Tarla ve bahçelerin arasında hayvanların geçmesini engelleyen tahta geçek — Rahmi Yaran

G

Gargalak

Sel sularının nehirlerle deniz kenarına taşıdığı çalı, çırpı — Şehittin Yaran

Gasbane

Kasten, inadına — Rahmi Yaran

Gaybete

Ezbere, haber vermeden — Rahmi Yaran

Geçek

İki arazi arasında geçişi sağlamak için yapılmış basit kapı veya düzenek — Rahmi Yaran

Geçgere

Toprak ve benzeri katı malzemeleri taşımada kullanılan, tahtadan yapılan, ön ve arkasında ikişer kolu bulunan basit gereç — Rahmi Yaran

Geçmek

Şikayet etmek — Rahmi Yaran

Gelberi

Daha çok harmandaki fındığı biraraya toplamakta kullanılan gereç — Şehittin Yaran

Gerdel

Sığırların yal kabı — Rahmi Yaran

Gerdemüz

Geveze, ileri geri konuşan — Rahmi Yaran

Gero (O uzun)

Fındık veya meyve toplarken ağacın dalını yaklaştırmaya yarayan, ağaç dalından yapılmış gereç — Şehittin Yaran

Gıbınmak

Bir tür nazlanmak — Nurettin Yaran

Gıdık

Küçük sepet — Rahmi Yaran

Gılik

Sacda ekmek yapılırken, kenarlara yerleştirilen bazlamaların arasında ortada kalan boşlukta pişirilen küçük ekmek — Şehittin Yaran

Girebi

Baltadan küçük, bahçede gezenlerin yanında taşıyabiecekleri, kesici alet — Rahmi Yaran

Godoşlamak

Dayılanmak — Nurettin Yaran

Goğuz

Tam dolu değil, doluya yakın — Nurettin Yaran

Goruk

İçi boş fındık — Fatih Yaran

Göcek

Küçük Hey. Fındık toplamada kullanılır. — Rahmi Yaran

Göden

Kurbağa — Rahmi Yaran

Göğüslük

Okul önlüğü — Rahmi Yaran

Gönümüş

Aşırı olgınlaşmış meyve. İyidir, ama sonrası çürümedir. — Nurettin Yaran

Göv

Yeşil — Rahmi Yaran

Gübür

Toz — Nurettin Yaran

Güneş Çavması

Güneş vurması — Nurettin Yaran

Güvey

Damat — Şehittin Yaran

H

Haçan

Ne çabuk — Nurettin Yaran

Ham Balcan

Domates — Rahmi Yaran

Hamamlık

Banyo — Rahmi Yaran

Hareni

Büyük kazan — Rahmi Yaran

Harın

Çok çalışan — Rahmi Yaran

Has Balcan

Patlıcan — Rahmi Yaran

Haşa

Beyaz çamaşırları yıkamadan önce, yumuşatmak amacıyla, hey içinde kül suyu ile bekletme işlemi — Rahmi Yaran

Havli

Evin yanındaki sebzelik — Rahmi Yaran

Hayasuk

Zayıf, Solgun — Rahmi Yaran

Hayın(hain)

Yaramaz — Rahmi Yaran

Hey

Sırtta yük taşımak için kullanılan, çubuklukların örülmesiyle oluşturulan kap. Çubukluklar bu işe uygun masti ismi verilen fındık dallarının 4-5 parçaya ayrılmasıyla yapılır. — Rahmi Yaran

Hışır

Yıpranmış, eski, zayıf — Rahmi Yaran

Hopal

Köpek yavrusu — Nurettin Yaran

Horuk

Meyve ağaçlarına çıkılmasını önlemek için, ağacın ilk çatalına konulan diken ve benzeri engel — Şehittin Yaran

Höşül

Pekmez yapmak için haşlanmış dutun posası — Rahmi Yaran

I

Ilıncak

Salıncak — Rahmi Yaran

Irıp

Püf noktası. Bir işin ırıpını bilmek — Nurettin Yaran

K

Kabartlak (incir)

Henüz olgunlaşmamış incir — Nurettin Yaran

Kabasdul (Kabastul)

Kaba — Rahmi Yaran

Kase

Tas — Rahmi Yaran

Kaş (Gaş)

Arazide çok dik kısmın üst noktası — Rahmi Yaran

Kavşak

Fındığın yeşil veya kurumuş dış kabuğu — Rahmi Yaran

Kaybana (Gaybana)

Kötü, başbelası anlamında — Rahmi Yaran

Kayda (Gayda)

Tarz.Ör: Onun gaydasına uymak zor — Rahmi Yaran

Keçemen

Kertenkele — Rahmi Yaran

Kekil

Kekeme — Rahmi Yaran

Kelecoş

Mısır ekmeğini doğrayıp üzerine sarımsak — Rahmi Yaran

Keleker

Büyük kalın palto — Nurettin Yaran

Kelem

Pancar v.s nin gövdesinin dış kabuğu soyulduktan sonra iç kısmı yenir — Rahmi Yaran

Kemre

Bekletilmiş hayvan gübresi — Rahmi Yaran

Kenayi

İnadına — Rahmi Yaran

Kepir

Fırınlanmış mısırın el değirmeninde çekilerek parçalanmış hali — Rahmi Yaran

Kertmek

Genellikle ahşap bir şeye kesici bir aletle işaret yapmak. — Rahmi Yaran

Kese

Kestirme yol. — Şehittin Yaran

Kesmük

Mısır koçanının taneleri alındıktan sonra geri kalan kısmı. — Rahmi Yaran

Keşik

Sıra — Rahmi Yaran

Kevük

Mısır biçildikten sonra tarlada kalan kısım — Rahmi Yaran

Kırık

Ormanın kesilmesiyle (kırılmasıyla) elde edilen tarla bahçe — Rahmi Yaran

Kıtık

Makattaki içi saman dolu kırlent. Makatın arka kısmına, yaslanmak için konulurdu. — Şehittin Yaran

Kirmit

Mantar — Rahmi Yaran

Koğuz (Kovuz)

Tam dolu değil, tam kapalı değil — Rahmi Yaran

Kolan

Örülerek yapılan, yassı, kalın ip — Şehittin Yaran

Kozak

Ham — Şehittin Yaran

Köhnemiş

— Nurettin Yaran

Kömüş

Manda — Rahmi Yaran

Kubat (Gubat)

Kaba, ahenksiz — Rahmi Yaran

Kulun

At yavrusu — Rahmi Yaran

Kurna

Musluk — Rahmi Yaran

Külek

Tahtadan yapılmış yağ kabı — Rahmi Yaran

Külünk

Balyoz — Nurettin Yaran

Külüsdür

Kaba, yol yöntem bilmez — Rahmi Yaran

Kümbül

Şişman, tombulca — Rahmi Yaran

M

Mada

Madasız, madam çekmiyor. Keyif. İştah — Rahmi Yaran

Mahna

Bahane — Rahmi Yaran

Makat

Duvara hizalı, sırt dayama yeri olmayan kısa uzun ahşap oturak. Divanın kısa ve sert olanı denilebilir. — Rahmi Yaran

Masti

Hey ve sepet örmek için kullanılan fındık dalı. Masti ismi verilen fındık dalından 4-5 tane çubukluk üretilir. Sepet ve hey örmek için bu çubukluklar kullanılır. — Rahmi Yaran

Mencük

Zayıf, fersiz — Rahmi Yaran

Mene

Yaş (Köpekler için) — Rahmi Yaran

Mesö (Ö uzun)

Dedikodu — Şehittin Yaran

Mısmıl

Usulüne uygun kesilmiş, etinin yenmesi helal hayvan. Murdar(mundar) karşılığı — Rahmi Yaran

Mitil

Yorgan, yatak yapımında yün veya pamuğun, içine doldurulduğu kumaş — Rahmi Yaran

Mudara

Minnet. Ör: Kimseye mudara etmem. 2. Anlam: Sağlam değil. — Nurettin Yaran

Mundar

Murdar — Rahmi Yaran

Mustur

Yiyip içmede aşırı titiz. Başkasının yediği kaptan yemek yemeyen, içtiği bardak vs ile su içmeyen anlamında olumsuz bir sıfat — Rahmi Yaran

Mükkem (Muhkem)

Sağlam — Rahmi Yaran

Mülevves

Sabitleştirilmemiş. Sonucu ve ayrıntıları netleştirilmemiş iş anlaşması. 2. anlamı: sağlam yapılmamış iş — Fatih Yaran

N

Nalun (Navlun)

Motorlu araçlarda kişi başına yolcu ücreti — Rahmi Yaran

Nodul

Övenderenin önündeki , çivi ucu gibi demir. Hayvanı dürtmek için kullanılır — Nurettin Yaran

O

Ocak

Evde ateş yanan yer, şömine — Rahmi Yaran

Ö

Ödlek(Ötlek)

Korkak — Rahmi Yaran

Ökleme

Hayvanı bulunduğu ortamdan çok uzaklaşmadan yayılması için beş-on metrelik iple bir kazık veya ağaca bağlanması — Şehittin Yaran

Ömeç (Ö uzun)

Yağ sürülmüş ekmeğin küçük parçalara bölünmüş hali — Rahmi Yaran

Ör almak (Ö uzun)

Gebe olmak (Dişi hayvan için) — Rahmi Yaran

Öse (Ölerin ikisi de uzun)

Ateşin altından alınan ve başka bir yerde ateş tutuşturmak için kullanılan ucu yanmakta olan odun, dal — Rahmi Yaran

Ösemek

Döllenme ihtiyacı duymak (Dişi hayvan için) — Rahmi Yaran

Ötürük

İshal olmuş (Dana v.s) — Rahmi Yaran

P

Pastaf Atmak

Hava atmak — Rahmi Yaran

Patalak

İri büyüyen çocuk — Rahmi Yaran

Peşkir

Havlu — Rahmi Yaran

Peşko

Soba — Rahmi Yaran

Peştembal

Kadınların beline bağladığı bir tür önlük — Nurettin Yaran

Pey

Taş duvar. Arazilerin sınırlarında yol kenarlarıda yapılmış taş duvar. — Rahmi Yaran

Peyinsimek (Payınsımak)

Hesaba almak önemsemek — Nurettin Yaran

Pezük

Pazı — Rahmi Yaran

Pilla Böcük

Uğur böceği — Rahmi Yaran

Posul

Elmanın fırına atılıp kızgın ısı ile pişmişi — Rahmi Yaran

Praçal

Perişan — Nurettin Yaran

Pünnük

Kümes — Rahmi Yaran

S

Sağlım

Sağılan , süt veren(hayvan, inek). Sağlımın var mı? — Rahmi Yaran

Sakırtlak

Bir tür böcek — Nurettin Yaran

Saldıç

Sağdıç — Nurettin Yaran

Savmak (Değirmen)

Çalışmadığı zamanlarda değirmene giden suyun oluktan dışarı akmasını sağlamak. Deyim: Suyu savuk değirmene dönmek (Yanına kimse uğramaz olmak). — Rahmi Yaran

Sayvan

Evin yanında üstü kapalı, yanlarının bir kısmı açık mekan — Rahmi Yaran

Sef

Yanlış, hatalı — Rahmi Yaran

Sekmen

Bir kişinin oturması için tahtadan yapılan, boyu genelde 30 cm civarında olan, basit oturak — Rahmi Yaran

Semelik Çekme

Aş erme — Rahmi Yaran

Sepken

Rüzgarlı yağmur — Rahmi Yaran

Serentü

Uzun süre dayanacak gıda maddelerinin kuruması ve beklemesi için tahta veya çit çalısından yapı — Rahmi Yaran

Seyirtmek(Seyitmek)

Koşmak — Rahmi Yaran

Sıfın

Değirmende olukta birikip çarka gidecek suyun debisini ayarlamak için oluğun çıkış ağzına yerleştirilen ahşap malzeme — Rahmi Yaran

Sibek

Çeşmelerde depodaki suyun akmasını önleyen, ağaçtan yapılma tıkak — Rahmi Yaran

Sile (Tenekeyi sile et)

Teneke ve benzeri kapların katı cisimle doldurulurken, kabın üst seviyesi ile aynı olacak şekilde (bu seviyeyi aşmadan) doldurulması. Ör: Tenekeye fındık doldurma — Rahmi Yaran

Soyka (Kaybana)

— Rahmi Yaran

Sömelek

İş yapmak istemeyen uğuşuk adam — Nurettin Yaran

Söykenmek

Yaslanmak — Nurettin Yaran

Sunmak

Ağzını yiyecek veya içeceğe hafiften değdirmek veya kenarından az almak. Daha çok kedinin kaçamak anında bir yiyecekten veya içecekten yararlanmak isterken yakalanması için kullanılır ve "Ona kedi ağzını sundu" denir. — Rahmi Yaran

Sümüç

Bir elin parmakları açılmışken baş parmak ucu ile işaret parmağı ucu arasında kalan mesafe. Karıştan daha kısadır. — Rahmi Yaran

Ş

Şalak

Aşırı olgunlaşmış(salatalık) — Nurettin Yaran

T

Takaz

Laf sokma, laf dokundurma — Rahmi Yaran

Takılcak

Değirmende mısırın yada buğdayın düzenli akmasını sağlayan alet — Nurettin Yaran

Takır

Kendirden ip yapma aleti — Nurettin Yaran

Talpalamak

Karıştırmak — Rahmi Yaran

Tam

Samanlık — Nurettin Yaran

Tam (Dam?)

Mahsul zamanı gibi belli mevsimlerde, geçici bir süre ikamet edilen küçük derme çatma yapı — Rahmi Yaran

Tavşut

Bahçede yetiştirilen yeşillik, yiyecek — Nurettin Yaran

Tırık

Gergin. İpi tırık bağla — Şehittin Yaran

Tille

Atın semerine bağlanan ip. Çalı vb. malzeme taşımada kullanılır — Şehittin Yaran

Tirendez(Tir-endaz)

Şık giyimli, temiz, giyimde ve yürüyüşte (çamura karşı) titiz — Rahmi Yaran

Tirki

Küçük yal kabı (gerdelin küçüğü). — Şehittin Yaran

Tokaç

Ağaçtan çamaşır dövme aracı (yıkamada kullanılır) — Nurettin Yaran

Tolas

Kıyı, köşe — Rahmi Yaran

Tömzelik

Fırının bir tür bacası — Şehittin Yaran

Tönzelik

Ahırın ışık ve hava alması için yapılan küçük pencere — Nurettin Yaran

U

Uhra

Yufka açarken hamurun üstüne dökülen, çökünce öğütülmüş un, nişasta — Rahmi Yaran

Ü

Ünnük(öğünlük)

Değirmenlerde bir günlük yetecek kadar un.3-4 kg — Nurettin Yaran

Ürümcek

Sallamak. Beşik ürümek. — Rahmi Yaran

Ürünmek

Sallanmak, salınmak. Ürüne ürüne yürüyor. — Rahmi Yaran

V

Vazalak

Olgunlaşmamış insan — Nurettin Yaran

Vire

Durmadan, sürekli — Rahmi Yaran

Vittik

Baharın çocukların daha çok yaykın ağacının ışkınından (ince ve genç dal) yaptığı bir tür düdük. Bunu yaparken "Vittik vîlâ, karga dîlâ, dağlar taşlar koptu, sen de kop gel" denirdi. — Şehittin Yaran

Y

Yağlaş (Yağlı aş)

Fırınlanmış mısır unundan yapılan yemek — Rahmi Yaran

Yama

Çok dik arazi. Ör: Yama kırık — Rahmi Yaran

Yangalak

Yalan söyleyen güvenilmez kişi — Nurettin Yaran

Yaykın

Bir ağaç türü. Kızıl ağaç — Şehittin Yaran

Yel Atığı

Mecazen: Çok zayıf insan. Özellikle kadın, kız — Rahmi Yaran

Yennik(yeğnik)

Hafif — Şehittin Yaran

Yeygü

Hayvanlara verilen ot ve benzeri yaş yiyecek — Şehittin Yaran

Yiti

Ekşi — Nurettin Yaran

Yivlemek

Kazık vb lerin ucunu sivriltmek — Rahmi Yaran

Yumak

Yıkamak — Rahmi Yaran

Yunacak

Yıkanacak, kirli — Rahmi Yaran

Yunmak

Yıkanmak — Rahmi Yaran

Yunmuş-yıkanmış

Tertemiz, iyi — Rahmi Yaran

Yunuk

Yıkanmış — Rahmi Yaran

Z

Zahra

Öğütülmek üzere değirmene götürülmüş mısır v.s ve öğütülen un — Rahmi Yaran

Zalit

Uç kısmından süpürge yapılan bitki — Rahmi Yaran

Zenek

Cılız. Taneleri olmayan mısır — Rahmi Yaran

Zıpçık

Meyve sapı — Nurettin Yaran

Zöğül(zövül)

Kaba insan — Nurettin Yaran